رمزنگاری پساکوانتومی و انطباق با DORA: نقشه راه بانک‌ها تا ۲۰۳۰

رایانش کوانتومی هنوز الگوریتم‌های رمزنگاری امروزی را نشکسته است، اما مهاجمان همین حالا داده‌های رمزنگاری‌شده را ذخیره می‌کنند تا در آینده رمزگشایی کنند؛ تهدیدی که به «اکنون برداشت کن، بعداً رمزگشایی کن» (Harvest Now, Decrypt Later) مشهور است. برای بانک‌ها که داده‌های مالی ده‌ها ساله را نگه می‌دارند، این خطر همین امروز واقعی است.

خط زمانی انطباق: چه باید کرد و کِی؟

نهادهای ناظر مالی، گروه کارشناسی سایبری G7 و NIST جدول زمانی روشنی تعیین کرده‌اند:

الگوریتم‌های استاندارد NIST

پایه‌ی گذار، الگوریتم‌های استانداردشده‌ی NIST هستند که باید جایگزین RSA و ECC شوند:

• ML-KEM (مبتنی بر CRYSTALS-Kyber) برای تبادل کلید و کپسوله‌سازی.
• ML-DSA (مبتنی بر CRYSTALS-Dilithium) برای امضای دیجیتال.
• رویکرد ترکیبی (Hybrid): اجرای هم‌زمان الگوریتم کلاسیک و پساکوانتومی در دوره‌ی گذار.

چابکی رمزنگاری و CBOM

مهم‌تر از انتخاب یک الگوریتم، ساختن چابکی رمزنگاری (Crypto-Agility) است؛ یعنی توانایی تعویض سریع الگوریتم‌ها بدون بازنویسی کل سامانه. نخستین گام، تهیه‌ی صورت‌وضعیت رمزنگاری (CBOM) است: فهرستی کامل از اینکه کجا، چه الگوریتمی و چه کلیدی استفاده می‌شود. بدون این فهرست، مهاجرت کورکورانه و پرخطر خواهد بود.

نقشه‌ی راه پنج‌مرحله‌ای

1. کشف: تهیه‌ی CBOM از تمام دارایی‌های رمزنگاری در برنامه‌ها، APIها و بانکداری موبایلی.
2. اولویت‌بندی: شناسایی داده‌های با ماندگاری بلند و پرریسک در برابر «برداشت اکنون».
3. آزمایش: پیاده‌سازی ترکیبی در محیط آزمون و سنجش تأثیر بر کارایی.
4. مهاجرت: جایگزینی تدریجی با ML-KEM و ML-DSA.
5. حاکمیت: پایش پیوسته و به‌روزرسانی مطابق DORA و NIS2.